Kiedy rozpowszechnianie wizerunku nie wymaga zezwolenia?

Prawo do wizerunku jest jednym z kluczowych dóbr osobistych i podlega szczególnej ochronie. Zasadą ogólną jest, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby na nim przedstawionej. Jednak prawo przewiduje konkretne wyjątki, kiedy taka zgoda nie jest konieczna. Poniższy artykuł dokładnie opisuje, kiedy rozpowszechnianie wizerunku nie wymaga zezwolenia i jakie wiążą się z tym zasady.

Podstawy prawne ochrony wizerunku

Kluczową regulacją jest art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej [1][2][3]. Dodatkową ochronę zapewnia art. 23 Kodeksu cywilnego, ponieważ wizerunek uznawany jest także za dobro osobiste [1][4][7]. Prawo do wizerunku obejmuje zarówno fizyczne utrwalenie podobizny (jak zdjęcie czy film), jak i aspekt niematerialny – przysługując każdemu człowiekowi możliwość decydowania o tym czy i jak jego wizerunek będzie rozpowszechniany [1][4].

Prawo do wizerunku to prawo do samodzielnego decydowania o udostępnianiu swojego wizerunku osobom trzecim. Obejmuje zarówno zakaz rozpowszechniania, jak i możliwość wyrażenia zgody na publikację [2][3]. Każda publikacja na przykład w Internecie lub mediach tradycyjnych narusza to prawo, jeśli odbywa się bez wymaganego zezwolenia, z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę [1][6].

Definicja rozpowszechniania wizerunku

Rozpowszechnianie wizerunku polega na publicznym udostępnianiu podobizny, w sposób umożliwiający zapoznanie się z nią szerokiemu gronu odbiorców. Zgoda jest konieczna nie tylko w przypadku publikacji w prasie, ale również w mediach społecznościowych czy działaniach reklamowych [3][5][6]. W praktyce sądowej wielokrotnie wskazuje się, że osoba decyduje także o sposobie wykorzystania swojego wizerunku, nawet jeśli wydaje się, że jego udostępnienie nie narusza jej prywatności [5].

Brak zgody, w myśl prawa, może prowadzić do odpowiedzialności cywilnej lub karnej wobec podmiotu naruszającego. Ochrona wizerunku wykracza poza samo udostępnienie – obejmuje również wszelkie działania, które mogą godzić w dobra osobiste jednostki [1][5].

Wyjątki: kiedy zezwolenie nie jest wymagane?

Prawo przewiduje jasno określone wyjątki od obowiązku uzyskania zgody na rozpowszechnianie wizerunku. Zalicza się do nich sytuacje, gdy:

• utrwalony został wizerunek osoby powszechnie znanej w związku z pełnioną funkcją publiczną (np. działalnością zawodową, polityczną czy społeczną) [1][6],
• osoba przedstawiona otrzymała wynagrodzenie za pozowanie do zdjęcia lub nagrania – chyba że strony inaczej ustaliły zakres wykorzystania [6][5],
• wizerunek stanowi jedynie szczegół większej całości – na przykład zgromadzenia, krajobrazu, imprezy itp. [6].

Wskazane wyjątki są enumeratywne i nie podlegają wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że publikacja wizerunku bez zgody jest możliwa tylko w przypadkach dokładnie wskazanych przez ustawodawcę [1][3][6].

Proces legalnego rozpowszechniania wizerunku

Procedura wymaga przede wszystkim uzyskania zgody od osoby przedstawionej. Zgoda może być udzielona ustnie lub pisemnie, a rozpowszechniający obowiązany jest do wykazania, że taką zgodę faktycznie otrzymał [5]. Jeżeli zgoda nie zostanie udzielona, a nie zachodzą przesłanki wyjątków, udostępnienie będzie nielegalne i skutkować może roszczeniami prawnymi ze strony osoby, której wizerunek został wykorzystany [5].

W przypadku osób publicznych ich wizerunek może być udostępniany wyłącznie w związku z pełnioną funkcją, natomiast poza sferą działań oficjalnych zgoda nadal jest wymagana [6]. Brak zgody nie może być domniemywany – w świetle orzecznictwa to rozpowszechniający musi udowodnić jej istnienie [5].

Zakres wizerunku i nowe kierunki ochrony

Wizerunek nie ogranicza się wyłącznie do fizycznej podobizny. Obejmuje zarówno zdjęcie, film, rysunek, jak i inne formy utrwalenia, a coraz częściej dyskutowane są również takie aspekty jak rozpoznawalność głosu [4]. Istnieją także rozważania na temat ochrony wizerunku osób prawnych [1][4].

Obecnie coraz większa część społeczeństwa zwraca uwagę na własne prawa w kontekście ochrony wizerunku, zwłaszcza w środowisku cyfrowym i medialnym [5]. Tendencje te prowadzą do zwiększenia liczby sporów sądowych oraz potrzeby edukacji w zakresie praw i obowiązków związanych z publikacją cudzych wizerunków [5].

Podsumowanie najważniejszych zasad

Rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia. Wyjątki dotyczą osób publicznych w kontekście zawodowym, osób będących detalem większej całości oraz sytuacji, gdy osoba otrzymała wynagrodzenie za pozowanie [1][3][6]. Każdorazowe udostępnienie wizerunku poza tymi przypadkami musi być poprzedzone zgodą osoby przedstawionej. Szeroko pojmowana ochrona wizerunku ma na celu nie tylko uniemożliwienie nieuprawnionego rozpowszechniania, ale również zabezpieczenie przed każdą formą naruszenia dóbr osobistych [1][5].

Źródła:

• [1] https://www.parp.gov.pl/component/content/article/75803:wizerunek-osoby-fizycznej-prawne-aspekty-i-ochrona
• [2] https://poraj.com/blog/2021/06/18/czym-jest-wizerunek/
• [3] https://rkrodo.pl/prawo-do-wizerunku/
• [4] https://lawboxfirm.com/prawo-do-ochrony-wizerunku/
• [5] https://lexdigital.pl/ochrona-wizerunku
• [6] https://www.gov.pl/attachment/614de96b-dbcd-49d8-9140-1eb8465e0a39
• [7] https://wpia.uwm.edu.pl/czasopisma/sites/default/files/uploads/KPP/2017/2/34-37.pdf