Problematyczne użytkowanie internetu staje się istotnym wyzwaniem zdrowotnym i społecznym, zagrażającym szczególnie dzieciom, młodzieży oraz osobom dorosłym. W Polsce problem nadmiernego korzystania z internetu dotyczy aż 11,9% nastolatków w wieku 12–17 lat, a wielu użytkowników przejawia częściowe objawy tego zjawiska [3]. Ograniczenie korzystania z internetu w codziennym życiu ma kluczowe znaczenie dla zachowania zdrowia psychicznego, poprawy jakości funkcjonowania i relacji społecznych [4][5].
Czym jest problematyczne użytkowanie internetu?
Problematyczne użytkowanie internetu (PUI) definiuje się jako sytuację, w której osoba traci kontrolę nad czasem spędzonym online, co prowadzi do zaburzeń funkcjonowania oraz negatywnych konsekwencji psychicznych, emocjonalnych i społecznych [3][4][5]. Przewlekłe spędzanie wielu godzin przed ekranem skutkuje trudnościami w spełnianiu obowiązków, pogorszeniem jakości snu, redukcją aktywności fizycznej i obniżeniem liczby kontaktów towarzyskich [5][7].
Najbardziej zagrożone są osoby intensywnie korzystające z mediów społecznościowych oraz gier online, gdzie rola impulsów i uzależniających mechanizmów jest szczególnie wysoka. W Polsce ponad 1% nastolatków osiąga bardzo wysokie wyniki w testach na uzależnienie od internetu, a 11,5% uzyskuje wynik oznaczający poważne zagrożenie [5].
Kluczowe czynniki ryzyka i skutki nadużywania internetu
Wśród czynników ryzyka problematycznego korzystania z internetu wyróżnia się brak kontroli rodzicielskiej i regulaminu korzystania z technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w domu czy szkole, podwyższony poziom stresu oraz postrzeganie internetu jako sposobu radzenia sobie z emocjami [4][2]. Jednocześnie intensywne korzystanie z określonych form rozrywki online prowadzi do nasilenia zachowań uzależniających [4].
Badania wskazują, że korzystanie z internetu przez więcej niż 6 godzin dziennie może sygnalizować rozwijające się uzależnienie i wymaga bezzwłocznej interwencji [7]. Nadużywanie internetu wiąże się także z pogorszeniem samopoczucia, spadkiem motywacji do nauki czy pracy oraz ryzykiem izolacji społecznej [5].
Skuteczne strategie ograniczania korzystania z internetu
Najważniejszymi działaniami na rzecz ograniczenia nadmiernego korzystania z internetu są: wprowadzenie jasnych zasad oraz limitów czasowych, edukacja cyfrowa i nieustanny monitoring aktywności online [1][2]. Zastosowanie aplikacji kontrolujących czas spędzony w internecie oraz ustalenie konkretnych godzin bez dostępu do mediów cyfrowych skutecznie ogranicza ryzyko PUI [1].
Kluczowa jest również edukacja rodziców, opiekunów i nauczycieli, ponieważ wyższy poziom kontroli rodzicielskiej i wsparcie szkół obniżają prawdopodobieństwo wystąpienia problematycznych zachowań związanych z internetem [1][2]. Szkoły coraz częściej wdrażają programy edukacyjne na temat bezpieczeństwa w sieci i prawidłowego korzystania z mediów społecznościowych [9].
Ważnym elementem procesu ograniczania jest również monitorowanie i kontrola rodzaju treści, gier i programów używanych przez dzieci i młodzież [1]. Regularna rozmowa o aktywności internetowej i wspólne ustalanie domowych reguł sprzyjają budowaniu odpowiedzialnych nawyków cyfrowych [1][2].
Osobiste strategie i wsparcie psychologiczne
Konstruktywne osobiste strategie ograniczania korzystania z internetu obejmują planowanie wolnego czasu, rozwijanie zainteresowań pozainternetowych oraz zmniejszanie impulsywności w korzystaniu z urządzeń cyfrowych [4]. Istotne jest, aby w sytuacjach stresujących wybierać alternatywne sposoby relaksacji i radzenia sobie z emocjami, zamiast uciekania w internet [4].
W przypadku zaobserwowania trudności w samodzielnym ograniczeniu aktywności online niezbędne bywa skorzystanie z profesjonalnego wsparcia psychologicznego lub terapii, która może pomóc zwalczyć mechanizmy uzależniające i skutecznie zapobiec nawrotom problemu [2][4].
Rola rodziny i szkoły w ograniczaniu korzystania z internetu
Skuteczne ograniczenie korzystania z internetu możliwe jest dzięki zaangażowaniu rodziny i szkoły. Regularny dialog o zasadach korzystania z mediów cyfrowych, wspólnie ustalane limity i nadzorowanie aktywności pozwalają na wykształcenie zdrowych nawyków [1][2]. Szkoły podejmują działania profilaktyczne, prowadząc warsztaty i lekcje o bezpieczeństwie cyfrowym oraz promocji aktywności fizycznej i społecznej [9].
Synergia działań rodziców, nauczycieli i specjalistów sprzyja skutecznemu identyfikowaniu i przeciwdziałaniu problematycznemu użytkowaniu internetu zarówno wśród dzieci jak i dorosłych [2].
Aktualne trendy i znaczenie profilaktyki
W Polsce systematycznie rośnie odsetek dzieci i dorosłych aktywnych online. W 2007 roku dzieci korzystały z internetu średnio przez prawie 16 godzin tygodniowo, a obecnie czas ten stale się wydłuża [8]. Prawie 90% dzieci używa internetu regularnie, natomiast wśród dorosłych 77% deklaruje codzienną lub cotygodniową obecność online [6][8].
W odpowiedzi rozwijane są nowe metody profilaktyczne oraz modele interwencji, mające na celu edukację i wzrost świadomości zagrożeń cyfrowych [8][6]. Wprowadzenie kompleksowych działań oraz współpraca różnych środowisk pozwalają na skuteczne ograniczenie negatywnych skutków nadużywania internetu i wzmacnianie pozytywnych wzorców korzystania z nowoczesnych technologii [2][9].
Podsumowanie
Ograniczenie korzystania z internetu w codziennym życiu jest niezbędne dla ochrony zdrowia psychicznego, poprawy samopoczucia i jakości relacji społecznych. Kluczową rolę odgrywają tutaj jasne zasady, kontrola rodzicielska, edukacja oraz wsparcie szkoły i psychologów. Skuteczne łączenie różnych metod oraz rozwijanie świadomości cyfrowej pomaga zminimalizować ryzyko problematycznego użytkowania internetu, zarówno wśród dzieci, młodzieży, jak i dorosłych [1][2][3][4][5][6][7][8][9].
Źródła:
- https://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/79/id/1411
- https://kcpu.gov.pl/wp-content/uploads/2024/01/FBS_Naduzywanie-mediow-elektronicznych-przez-dzieci-i-mlodziz-.pdf
- https://www.gov.pl/attachment/c04aeabe-84e8-4fee-b893-8189e096e2bc
- https://bip.uni.wroc.pl/download/attachment/40192/zaangazowanie-w-aktywnosci-internetowe-jako-strategia-radzenia-sobie-ze-stresem-psychologiczne-uwarunkowania-i-konsekwencje-m-rokosz.pdf
- https://edukacja.fdds.pl/pluginfile.php/92252/mod_resource/content/2/nadmierne-korzystanie-z-komputera-i-internetu-przez-dzieci-i-mlodziez-FDDS-12042017_broszura.pdf
- https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2023/K_072_23.PDF
- https://www.ur.edu.pl/files/ur/import/Import/2019/7/tekst-25-Mieczyslaw-Jan-Krol-Joanna-Trybula.pdf
- https://bibliotekanauki.pl/articles/446230.pdf
- https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/2020/03/bezpieczne-funkcjonowanie-w-mediach-spolecznosciowych-ze-szczegonym-uwzglednieniem-zagrozenia-sieciowymi-grami.pdf
MaleWielkieDane.pl – portal o technologii bez marketingowego bełkotu. Piszemy o analizie danych, AI, cyberbezpieczeństwie i innowacjach dla ludzi, którzy potrzebują odpowiedzi, nie teorii.